Украина և ԱՄՆ մոտ են խաղաղության առաջարկությունների ավարտին՝ տարածքային վեճերի ֆոնին

Украնայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտարարել է, որ Ռուսաստանի հետ հակամարտությունը ավարտելու նպատակով խաղաղության առաջարկությունները կարող են ավարտվել մի քանի օրվա ընթացքում։ Այս առաջարկությունները, որոնք մշակվել են ԱՄՆ-ի և եվրոպական պաշտոնյաների հետ համատեղ Բեռլինում անցկացված բանակցությունների ընթացքում, շուտով ներկայացվելու են Կրեմլին։ Թեև խաղաղության նախագծի նախագիծը համարվում է «շատ գործնական», դեռևս լուծում չեն ստացել որոշ հարցեր, հատկապես Ռուսաստանի կողմից օկուպացված ուկրաինական տարածքների վերաբերյալ։ ԱՄՆ-ի գլխավորած խաղաղության ջանքերը մեծ թափ են հավաքել, և Ուկրաինայի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական գործընկերների միջև մոտ 90%-անոց համաձայնություն է արձանագրվել։ Սակայն մեծ մարտահրավերներ կան՝ կապված Ռուսաստանի պահանջների հետ, որոնք ներառում են Կրիմի և Դոնբասի որոշ տարածքների ճանաչումը, ինչը Ուկրաինան կտրականապես մերժում է։

Կրեմլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը պարզաբանել է, որ Ռուսաստանը ձգտում է համապարփակ խաղաղության, ոչ թե ժամանակավոր հրադադարի, ինչը ցույց է տալիս մասշտաբային համաձայնությունների նկատմամբ դիմադրություն։ Զելենսկին ընդգծել է, որ Դոնբասում «ազատ տնտեսական գոտու» նման զիջումները չեն ենթադրում ռուսական վերահսկողություն։ Եթե դիվանագիտությունը ձախողվի, Ուկրաինան սպասում է Ռուսաստանի նկատմամբ արևմտյան պատժամիջոցների ուժեղացման և ռազմական աջակցության ավելացման։ Խաղաղության շրջանակում պատրաստվում է մինչև հինգ փաստաթուղթ, որոնց մեծ մասը կենտրոնացած է անվտանգության երաշխիքների վրա։ Զելենսկին արտահայտել է օպտիմիզմ Բեռլինում ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի և Ուկրաինայի միջև ցուցադրված միասնության վերաբերյալ։

Եվրոպական առաջնորդները, այդ թվում Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցը, աջակցություն են հայտնել Ուկրաինայի անվտանգության երաշխիքներին՝ որպես Ռուսաստանի հետ տարածքային որոշումների նախապայման։ Տասը եվրոպական առաջնորդների և ԵՄ հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի համատեղ հայտարարությունը առաջարկում է պահպանել Ուկրաինայի ռազմական ուժը և ստեղծել եվրոպական գլխավորությամբ բազմազգ ուժ՝ աջակցելու Ուկրաինայի ուժերի վերականգնմանը, օդային տարածքի ապահովմանը և ծովային անվտանգության ապահովմանը։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ կհիմնվի հրադադարի մոնիտորինգի մեխանիզմ՝ ապագայում սպառնալիքները հայտնաբերելու և արձագանքելու համար։

Գերմանիան ներկայացրել է 10 կետից բաղկացած պլան՝ իր պարտավորությունները խորացնելու Ուկրաինայի պաշտպանության ոլորտում ընթացող հակամարտության ֆոնին։ Պլանը ընդգծում է պաշտպանական համագործակցության խորացումը համատեղ ձեռնարկությունների, հետազոտական գործընկերությունների և գնումների նախաձեռնությունների միջոցով։ Գերմանիան նպատակ ունի աջակցել Ուկրաինայի պաշտպանական արդյունաբերությանը՝ ընդգրկելով ավելի լայն անվտանգության երաշխիքներ, այդ թվում՝ ֆեդերալ ներդրումային երաշխիքներ։ Երկու երկրները կքննարկեն Ուկրաինայում պատրաստվող պաշտպանական համակարգերի համատեղ ձեռքբերումը, օրինակ՝ միջադեպային անօդաչու թռչող սարքեր, որոնք կաջակցեն ՆԱՏՕ-ի օդային տարածքի պաշտպանությանն՝ Եվրոպական երկնքի վահան նախաձեռնության շրջանակում։

2025 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին և ավելի քան 30 երկրի ներկայացուցիչներ պաշտոնապես կհաստատեն փոխհատուցման մեխանիզմի ստեղծումը, որը նպատակ ունի լուծել Ռուսաստանի ներխուժման հետևանքով առաջացած վնասները։ Այս նախաձեռնությունը, որը ավարտին կհասցվի Հաագայում և աջակցվում է Եվրոպայի խորհրդի կողմից, նպատակ ունի փոխհատուցում տրամադրել 2022 թվականի փետրվարից սկսված հակամարտության հետ կապված «վնասների, կորուստների կամ վնասվածքների» համար։ Փոխհատուցման մարմինը կգործի Միջազգային պահանջների հանձնաժողովի միջոցով, որը լրացնում է 2023 թվականին Իսլանդիայում Եվրոպայի խորհրդի գագաթնաժողովում ստեղծված վնասների գրանցամատյանը։ Այս պահի դրությամբ գրանցվել է մոտ 80,000 պահանջ։

Այս զարգացումներին զուգահեռ, տարածքային հարցերի շուրջ լուրջ տարաձայնություններ են պահպանվում։ ԱՄՆ-ը ցանկանում է ներկայացնել Ռուսաստանի համար մի շրջանակ, որը առաջարկում է Ուկրաինային դուրս գալ Դոնբասի շուրջ 14%-ից՝ Ռուսաստանի կողմից պահանջվող տարածքից, որպեսզի ստեղծվի ապառազմականացված «ազատ տնտեսական գոտի»։ Թեև ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի միջև հարցերի 90%-ը reportedly լուծված է, որոշ տեխնիկական մանրամասներ դեռ քննարկման փուլում են։

Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտնել է, որ Ուկրաինան ԱՄՆ-ին ներկայացրել է վերանայված 20 կետից բաղկացած խաղաղության շրջանակ՝ Ռուսաստանի հետ պատերազմի ավարտը նպաստելու համար։ ԱՄՆ-ի հիմնական առաջարկներից մեկը ներառում է Ուկրաինայի վերահսկողության տակ գտնվող արևելյան Դոնբասի տարածքներում «ազատ տնտեսական գոտու» ստեղծումը, որը Ռուսաստանը ցանկանում է, որ Ուկրաինան զիջի։ Այս պլանի համաձայն, ուկրաինական ուժերը կհեռանան, և տարածքը կդառնա ապառազմականացված գոտի՝ առանց ռուսական ռազմական ներկայության կամ հստակ կառավարման պլանի։ Զելենսկին ընդգծել է, որ ցանկացած տարածքային զիջումների վերաբերյալ պետք է անցկացվի հանրային հանրաքվե։

ԱՄՆ-ը ճնշում է գործադրում Ուկրաինայի վրա արագ համաձայնության հասնելու համար՝ ռուսական հարձակումների և ենթակառուցվածքների դեմ հարվածների ուժգնացման ֆոնին։ Չնայած պաշտոնական ժամկետ չի սահմանվել, Զելենսկին նշել է, որ Վաշինգտոնը ցանկանում է պարզություն ստանալ մինչև Սուրբ Christmasն։ Շրջանառվող խաղաղության փաթեթը ներառում է անվտանգության երաշխիքներ և վերականգնման ծրագրեր։ Ուկրաինան պահանջում է լիովին վավերացված անվտանգության պարտավորություններ և նպատակ ունի պահպանել 800,000 զինվորական ուժը պատերազմից հետո։