Իրանի գերագույն առաջնորդը ընդունում է հազարավոր զոհեր ցույցերի ժամանակ, մեղադրում ԱՄՆ-ին

2026 թվականի հունվարի 17-ին հեռուստատեսային ելույթում Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեին ընդունեց, որ վերջին համապետական ցույցերի ընթացքում հազարավոր մարդիկ են զոհվել, որոշ մահեր բնութագրելով որպես «անմարդկային» և «կոպիտ»։ Նա բռնությունը վերագրեց ԱՄՆ-ի ազդեցությանը, նախագահ Դոնալդ Թրամփին անվանելով «հանցագործ», քանի որ նա աջակցել է ցույցերին։

Ցույցերը, որոնք սկսվել էին 2025 թվականի դեկտեմբերի 28-ին տնտեսական դժգոհությունների պատճառով, արագ վերաճեցին Իսլամական Հանրապետության իշխանության ավարտի պահանջների։ Կառավարության արձագանքը եղել է խիստ, ԱՄՆ-ում գործող Մարդու իրավունքների ակտիվիստների լրատվական գործակալությունը (HRANA) հաղորդել է առնվազն 2571 զոհի, այդ թվում 12 երեխայի, և ավելի քան 18,100 ձերբակալվածների մասին։

Խամենեին մեղադրեց ցուցարարներին օտարերկրյա աջակցություն ստացող գործակալներ լինելու մեջ, որոնք պատասխանատու են մահերի համար և պնդեց, որ նրանք զինված են օտարերկրյա ներմուծված զենքերով։ Նա նաև հայտարարեց, որ ցուցարարները ոչնչացրել են մզկիթներ և դպրոցներ։

Նախագահ Թրամփը նախկինում կոչ էր արել իրանցի ցուցարարներին «շարունակել ցույցերը» և սպառնացել ռազմական միջամտությամբ, եթե անվտանգության ուժերը շարունակեն սպանել ցուցարարներին։ Սակայն վերջերս նա շնորհակալություն հայտնեց Իրանին՝ ավելի քան 800 քաղաքական բանտարկյալների մահապատժերի չեղարկման համար, հարգանք հայտնելով որոշմանը՝ չնայած տեղեկության աղբյուրի հաստատումը բացակայել է։

Իրանական կառավարությունը ցույցերի ընթացքում գրեթե ամբողջությամբ անջատել է ինտերնետը, ինչը դժվարացրել է հստակ տեղեկատվության ստացումը։ Չնայած որոշ հաղորդակցման սահմանափակումներ թուլացվել են, և թույլատրվել են բջջային հեռախոսազանգեր արտասահման, SMS հաղորդագրությունների և օտարերկրյա ինտերնետ հասանելիության արգելափակումները դեռ գործում են։

Միջազգային արձագանքները ուժեղ են եղել, եվրոպական երկրները կանչել են իրանական դեսպաններին և հայտարարել կամ աջակցել պատժամիջոցներին։ Միավորված ազգերը դատապարտել են ցուցարարների նկատմամբ կիրառված չափազանց ուժը և կոչ արել Իրանին դադարեցնել խաղաղ ցուցարարների նկատմամբ բռնությունները։

Չնայած ճնշումներին, որոշ իրանցիներ շարունակում են պահանջել ռեժիմի փոփոխություն՝ վտանգելով իրենց կյանքը ավելի լավ ապագայի համար։