Իրանն առնչվում է լայնածավալ բողոքների՝ տնտեսական ճգնաժամի և կառավարության ճնշումների ֆոնին

Իրանը ապրում է իր ամենամեծ բողոքների ալիքը 2022 թվականից ի վեր, և ցույցերը շարունակվում են երրորդ շաբաթը անընդմեջ: Անհանգստությունները սկսվել են 2025 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Թեհրանի Մեծ բազարում, երբ վաճառականները բողոքել են ռիալի արժեզրկման և գնաճի աճի դեմ: Այս տնտեսական դժգոհությունները վերածվել են ավելի քան 100 քաղաքներում լայնածավալ հակակառավարական ցույցերի:

Իրանի կառավարությունը պատասխանել է կոշտ ճնշումներով: Անվտանգության ուժերը, այդ թվում՝ Իսլամական հեղափոխական պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ), օգտագործել են արցունքաբեր գազ, մահակներ և կենդանի կրակ խաղաղ ցույցերի մասնակիցների դեմ: Հաղորդվում է, որ բողոքների սկսվելուց ի վեր առնվազն 62 մարդ է զոհվել, իսկ ավելի քան 2300-ը ձերբակալվել են: Amnesty International-ը և Human Rights Watch-ը դատապարտել են իշխանությունների մահացու ուժի կիրառումը և զանգվածային պատահական ձերբակալությունները:

Ցույցերը ճնշելու նպատակով իշխանությունները սահմանել են համազգային ինտերնետային և հեռախոսային մթագնումներ, հատկապես ակտիվ բողոքների տարածքներում: Այս մեթոդը նպատակ ունի խափանել ցուցարարների հաղորդակցությունը և սահմանափակել միջազգային հանրության տեղեկացվածությունը իրավիճակի մասին:

Ցույցերի ընթացքում հայտնվել է արտերկրում գտնվող թագաժառանգ Ռեզա Պահլավին, ով դարձել է շարժման խորհրդանիշ: Չնայած իր երկարատև բացակայությանը Իրանից, Պահլավին կոչ է արել զանգվածային ցույցերի և աջակցել քաղաքական փոփոխություններին, ինչը համընկնում է որոշ բնակչության խմբերի հետ, ովքեր հիասթափված են շարունակվող ճնշումներից և տնտեսական դժվարություններից:

Միջազգային մակարդակում ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը նախազգուշացրել է Թեհրանին ծանր հետևանքների մասին, եթե ցուցարարներին վնասեն, ասելով՝ «Ես ասել եմ նրանց, որ եթե սկսեն մարդկանց սպանել, ինչն իրենց ցույցերի ժամանակ սովորաբար անում են... մենք շատ կոշտ հարվածելու ենք նրանց»: Պատասխանելով, գերագույն առաջնորդ այաթոլլահ Ալի Խամենեին մեղադրել է ցուցարարներին հանրային սեփականությունը քանդելու մեջ՝ Թրամփին հաճոյանալու համար և ազդարարել մոտալուտ ճնշումներ:

Իրադարձությունների զարգացմամբ, Իրանի կառավարության արձագանքը և ցուցարարների համառությունը շարունակում են միջազգային ուշադրությունը գրավել՝ մեծացնելով մտահոգությունները հնարավոր հետագա բռնությունների և տարածաշրջանի լայնամասշտաբ հետևանքների վերաբերյալ: